Decyzja o rozstaniu i wniesieniu pozwu o rozwód niemal zawsze wiąże się z ogromnym ładunkiem emocjonalnym: poczuciem krzywdy, zawiedzionego zaufania, a nierzadko także chęcią uzyskania symbolicznej sprawiedliwości na sali sądowej. Jednym z pierwszych i najważniejszych pytań, jakie słyszę w kancelarii podczas konsultacji rozwodowych w Krakowie, Wieliczce czy Bochni, jest pytanie fundamentalne: „Pani Mecenas, czy warto walczyć o rozwód z wyłącznej winy współmałżonka, czy lepiej zgodzić się na rozwód bez orzekania o winie?”
Odpowiedź na to pytanie nigdy nie powinna być udzielana pod wpływem chwili ani zranionej dumy. Jako adwokat, a jednocześnie dyplomowany psycholog i stały mediator sądowy, zawsze proponuję moim Klientom przeprowadzenie chłodnego, dwupłaszczyznowego rachunku zysków i strat: procesowo-finansowego oraz psychologicznego.

1. Zasada ustawowa: sąd bada winę z urzędu, chyba że oboje małżonkowie z tego zrezygnują
Zgodnie z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), sąd orzeka rozwód, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia – czyli ustały trzy więzi konstytuujące małżeństwo: emocjonalna (duchowa), fizyczna oraz gospodarcza.
Masz pytania dotyczące Twojej sprawy rodzinnej lub rozwodowej?
Przeanalizujemy stan faktyczny, zabezpieczenie dobra dzieci, szanse na alimenty lub podział majątku. Umów dogodny termin spotkania w Krakowie, Wieliczce, Bochni lub w formule online.
Co do zasady, orzekając rozwód, sąd ma ustawowy obowiązek rozstrzygnąć, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 k.r.o.). Sąd może wówczas wydać jedno z trzech rozstrzygnięć:
- rozwiązać małżeństwo z wyłącznej winy jednej ze stron (powoda albo pozwanego),
- rozwiązać małżeństwo z winy obojga małżonków,
- wyjątkowo – uznać, że żadna ze stron nie ponosi winy (np. przy niezawinionej chorobie psychicznej).
Dopiero na zgodne żądanie obojga małżonków sąd zaniecha orzekania o winie (art. 57 § 2 k.r.o.). Wówczas następują takie skutki prawne, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.
Ważna zasada procesowa! Do rozwodu bez orzekania o winie potrzebna jest zgoda obojga małżonków aktualna w chwili zamknięcia rozprawy. Jeżeli w pozwie wnosisz o rozwód bez orzekania o winie, a druga strona w odpowiedzi na pozew zażąda uznania Twojej winy, sąd ma obowiązek przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe. W takiej sytuacji taktyka procesowa wymaga natychmiastowej modyfikacji naszego stanowiska i żądania orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy drugiej strony.
2. Brak „stopniowania” winy w polskim prawie – pułapka, o której musisz wiedzieć
W potocznym rozumieniu często wydaje nam się, że skoro jeden z małżonków dopuścił się zdrady, przemocy ekonomicznej czy porzucenia rodziny, a drugi jedynie reagował w emocjach, sąd porówna „ciężar” tych przewinień. W polskim prawie rodzinnym obowiązuje jednak rygorystyczna zasada: wina w rozkładzie pożycia nie podlega stopniowaniu przy samym werdykcie o winie.
Oznacza to, że nawet jeśli jeden z małżonków zawinił w 90%, a drugi przyczynił się do rozkładu pożycia w 10% (np. poprzez długotrwałą wrogość, brak lojalności czy odwetowe zachowania jeszcze przed zupełnym rozpadem więzi), sąd orzeknie rozwód z winy obu stron. Dlatego przed podjęciem rękawicy procesowej dokładnie analizujemy chronologię zdarzeń: zachowania, które miały miejsce już po zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia, co do zasady nie stanowią przyczyny tego rozkładu, lecz jego skutek.
3. Kiedy walka o wyłączną winę naprawdę się opłaca? (Art. 60 § 2 k.r.o.)
Głównym i najpotężniejszym skutkiem prawnym wyroku rozwodowego z wyłącznej winy jednego z małżonków jest rozszerzony obowiązek alimentacyjny pomiędzy byłymi małżonkami uregulowany w art. 60 § 2 k.r.o.
- Przy rozwodzie bez orzekania o winie (lub z winy obu stron): były małżonek może żądać alimentów na swoją rzecz wyłącznie wtedy, gdy popadnie w niedostatek (art. 60 § 1 k.r.o.), czyli stan, w którym własnymi siłami nie jest w stanie zaspokoić swoich elementarnych potrzeb życiowych (np. wskutek ciężkiej choroby czy wypadku). Ponadto przy rozwodzie bez winy obowiązek ten wygasa co do zasady po upływie 5 lat od orzeczenia rozwodu (art. 60 § 3 k.r.o.).
- Przy rozwodzie z wyłącznej winy jednego małżonka: małżonek wyłącznie winny może zostać zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz małżonka niewinnego nawet wtedy, gdy ten nie znajduje się w niedostatku, o ile rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego (art. 60 § 2 k.r.o.). Co więcej, małżonek wyłącznie winny nigdy nie może żądać alimentów od małżonka niewinnego, nawet gdyby sam popadł w skrajny niedostatek.
Kiedy zatem gra o winę ma realny sens ekonomiczny?
- Gdy pomiędzy małżonkami istnieje znaczna dysproporcja dochodowa (np. jedno z małżonków przez lata budowało karierę i osiąga wysokie dochody, podczas gdy drugie zrezygnowało z awansu zawodowego, by poświęcić się wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu).
- Gdy istnieje realne ryzyko, że małżonek, który doprowadził do rozpadu rodziny (np. wskutek uzależnienia od alkoholu czy hazardu), za kilka lat popadnie w niedostatek i wystąpi przeciwko Tobie z roszczeniem o alimenty – status małżonka wyłącznie winnego trwale zamyka mu tę drogę.
- Gdy dysponujemy twardym, obiektywnym materiałem dowodowym (dokumenty, korespondencja, nagrania, wiarygodni świadkowie), który pozwala przeprowadzić proces sprawnie i skutecznie.
4. Największe mity: Na co orzeczenie o winie NIE ma wpływu?
Wokół winy narosło wiele szkodliwych mitów, które często popychają strony do wyniszczających, wieloletnich procesów bez realnej korzyści prawnej:
- Mit nr 1: „Jeśli wygram rozwód z jego/jej winy, zabiorę większość majątku wspólnego”.
To nieprawda. Zgodnie z art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Sąd w sprawie o podział majątku bada stopień przyczynienia się do powstania majątku oraz ważne powody natury majątkowej (np. rażące trwonienie dorobku, hazard), a nie to, kto dopuścił się zdrady małżeńskiej. Więcej o zasadach rozliczeń przeczytasz we wpisie: Moje, Twoje, Nasze – czyli majątek po ślubie. - Mit nr 2: „Małżonek winny rozpadu małżeństwa automatycznie straci władzę rodzicielską lub kontakty z dziećmi”.
Sąd rodzinny oddziela relację małżeńską (mąż – żona) od relacji rodzicielskiej (ojciec/matka – dziecko). Ktoś może okazać się nielojalnym partnerem, ale jednocześnie pozostawać zaangażowanym, troskliwym rodzicem. Wyjątkiem są sytuacje, w których przyczyna rozkładu pożycia bezpośrednio zagraża dobru małoletnich (np. przemoc domowa, czynne uzależnienie, drastyczne zaniedbania opiekuńcze). - Mit nr 3: „Wina męża/żony automatycznie podwyższy alimenty na dzieci”.
Wysokość alimentów na małoletnie dzieci zależy wyłącznie od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości rodziców (art. 135 § 1 k.r.o.), o czym szczegółowo pisałam w poradniku: Jak ustalić wysokość alimentów na dziecko.
5. Perspektywa psychologa: ukryty koszt emocjonalny wieloletniego procesu
Patrząc na salę sądową oczami psychologa, widzę wymiar, którego nie oddają statystyki sądowe. Rozwód bez orzekania o winie – szczególnie wówczas, gdy wcześniej wypracujemy porozumienie rodzicielskie, np. w drodze mediacji sądowej lub pozasądowej – pozwala zamknąć sprawę często już na pierwszym lub drugim terminie rozprawy (w ciągu kilku miesięcy).
Z kolei rozwód z orzekaniem o winie to proces trwający nierzadko od 1,5 roku do nawet 3 lat. Wymaga on przesłuchiwania członków rodziny, przyjaciół i sąsiadów, wyciągania intymnych szczegółów pożycia oraz ciągłego pozostawania w psychologicznym stanie „mobilizacji wojennej”. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, wieloletnia eskalacja konfliktu między rodzicami nieuchronnie przenosi się na domową atmosferę, utrudniając wypracowanie spokojnej współpracy rodzicielskiej.
Dlatego w mojej kancelarii nigdy nie namawiam Klientów do wojny dla samej zasady. Jeżeli walka o wyłączną winę przynosi Ci realną ochronę finansową i bezpieczeństwo na przyszłość – prowadzę ją z pełną determinacją i chłodem dowodowym. Jeżeli jednak orzeczenie o winie miałoby być wyłącznie kosztownym symbolem, otwarcie pokażę Ci szybszą, bezpieczniejszą drogę do odzyskania życiowego spokoju.

Rozważasz rozwód i zastanawiasz się, jaką strategię procesową wybrać?
Jako adwokat, dyplomowany psycholog i stały mediator sądowy pomogę Ci chłodno ocenić szanse dowodowe, zabezpieczyć Twoją sytuację finansową oraz ochronić dzieci przed skutkami konfliktu okołorozwodowego. Zapraszam na konsultację w Krakowie, Wieliczce, Bochni lub online.


